Υδρόμυλος Ζώνκε

Βρίσκεται στην οδό Πατριάρχου Διονυσίου 8, στις Πηγές της Αγίας Βαρβάρας. Ο μύλος ανήκε αρχικά στους Μουσουλμάνους Νουχ Μπέη και Παρμαξίζ Χασάν. Ως ανταλλάξιμος περιουσία περιήλθε στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και αργότερα το 1926 στο Ελληνικό Δημόσιο. Το 1947 μισθώθηκε στους αδελφούς Ζώνκε, οι οποίοι από το 1958 είναι ιδιοκτήτες του.

Η συνολική έκτασή του είναι 411 τ.μ., από τα οποία τα 288 τ.μ. είναι καλυμμένοι χώροι και τα υπόλοιπα 123 τ.μ. ακάλυπτοι. Η αξία όμως του μύλου προσδιοριζόταν από την ιπποδύναμη που παρήγαγαν οι υδροτροχοί του και όχι από την έκταση της γης που κατείχε. Ο κυρίως χώρος του μύλου αποτελείται ουσιαστικά από μια τετράτοξη πέτρινη γέφυρα πάνω από τα νερά μήκους 9 μέτρων. Κάτω από τις καμάρες της βρίσκονται οι φτερωτές του μηχανισμού κίνησης και ακριβώς από πάνω το εργαστήριο άλεσης με τις μυλόπετρες. Δεξιά, κάθετα στη γέφυρα, υπάρχει ένας ισόγειος αποθηκευτικός χώρος με δάπεδο από χώμα και πέτρινη τοιχοποιία και δίπλα του διώροφη κατοικία κατασκευασμένη από συμπαγείς πλίνθους και ενδιάμεσους ξύλινους ορθοστάτες, διαστάσεων 4×4,5 μ.. Μία ξύλινη σκάλα οδηγεί στον πάνω όροφο που έχει δύο εστίες, μία για κάθε δωμάτιο ξεχωριστά και πέντε παράθυρα. Στην άλλη πλευρά της γέφυρας υπήρχε αρχικά ένας μακρόστενος ισόγειος χώρος διαστάσεων 20×8 μ., που ανακατασκευάστηκε και σήμερα είναι μικρότερος. Στην κατασκευή του νερόμυλου Ζώνκε διακρίνουμε δύο χωριστά μέρη:

1) Την υποδομή για τη συγκέντρωση, αποθήκευση και διοχέτευση του νερού. Πρόκειται για υδατοφράχτες, στέρνες και τέσσερα κεκλιμένα πηγάδια, που προκαλούν την υδατόπτωση από ύψος 2,35 μ.. Από την έξοδό τους στους πυθμένες εκτινάσσεται το νερό με δύναμη προς τις τέσσερις οριζόντιες φτερωτές. Όλες οι κατασκευές υποδομής ελέγχονται και ρυθμίζονται με απλούς μηχανισμούς, ώστε να επιτυγχάνεται η επιθυμητή ταχύτητα στην περιστροφή της φτερωτής.
2) Την κατασκευή του μηχανισμού της υδροκίνησης που αποτελείται από το υπόγειο κινητικό τμήμα (φτερωτή, κατακόρυφος άξονας) και το ακριβώς από πάνω του αλεστικό τμήμα (δύο μυλόπετρες, η κάτω σταθερή, η επάνω κινητή, το κοφίνι που περιέχει τον καρπό που προορίζεται για άλεσμα και την αλευροδόχο σκάφη). Ο μηχανισμός υδροκίνησης ελέγχεται και ρυθμίζεται μέσα από το μύλο και στα δύο τμήματά του. Η έναρξη λειτουργίας και η ταχύτητα περιστροφής της φτερωτής γίνεται μέσω μοχλού που ανοίγει ή κλείνει το στόμιο εκροής του νερού από το πηγάδι προς τη φτερωτή. Το κενό ανάμεσα στις δύο μυλόπετρες πρέπει να είναι ανάλογο με το είδος του καρπού για άλεση. Ρυθμίζεται υψώνοντας τον άξονα περιστροφής που συνδέεται με την κινητή μυλόπετρα. Το κοφίνι που περιέχει τους καρπούς έχει σχήμα ανεστραμμένης πυραμίδας και βρίσκεται πάνω από το κέντρο της μυλόπετρας. Η κάτω μυλόπετρα, η σταθερή έχει διαφορετική υφή στην επιφάνειά της. Από το κέντρο προς την περιφέρεια γίνεται σταδιακά τραχιά για να σπάσει τον καρπό, στην συνέχεια γίνεται λιγότερο τραχιά, ώστε ο ήδη σπασμένος καρπός να θρυμματίζεται σε μικρότερα κομμάτια. Στον εξωτερικό δακτύλιο ο καρπός αλευροποιείται και οδηγείται στην αλευροδόχο σκάφη.

Ο υδρόμυλος Ζώνκε κρίθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού ιστορικό διατηρητέο μνημείο με τα κτίρια που το περιβάλλουν (αποθήκες και κατοικία) και το μηχανολογικό του εξοπλισμό.

Δείτε επίσης

X